Wieś Karłów

Założenie Karłowa
(Carolusberg - Carlsberg – Karlsberg; Karlov – Kalašperk)

Po rozpadzie państewka homolskiego, należące do niego tereny Gór Stołowych wraz z kilkoma starszymi osadami - Pasterką, Kreśną Studnią i Ostrą Górą odkupiła w roku 1601 od cesarza austriackiego Rudolfa II rada miejska i parafia miasta Radkowa.

Próby zagospodarowania okolicy Szczelińca Wielkiego podejmowano już w końcu XVII wieku, o czym świadczyć może opowieść o wypalaniu lasu pod przyszłe uprawy, co spowodowało pożar i odsłonięcie Szczelińca.

Wieś Karłów i zarazem leśnictwo założono w roku 1730 nadając im nazwę Carolusberg. Śląsk i Kotlina Kłodzka należały w tym czasie do ziem korony czeskiej, które wchodziły w skład cesarstwa austriackiego. Według lokalnej tradycji nazwę miał nadać osobiście cesarz Karol VI (1711-1740) podczas wizyty w Karłowie. Przyczyn lokalizacji wsi w tym miejscu było kilka a najważniejsze z nich to dążenie do rozwoju sieci osadniczej, stworzenie miejsca zamieszkania dla służb leśnych, założenie osady etapowej na szlaku handlowym. Dokument lokacyjny mówił o wsi kameralnej o 12 parcelach, należącej do dóbr władcy, czyli jak byśmy dziś powiedzieli do skarbu państwa oraz wymienia założycieli – Eliasa Strauch, Eliasa Hanck, Siegmunda Hauck, Josepha Tantz z Radkowa oraz Georga Wichhahn ze Srebrnej Góry i Hansa Weltzel z Wojborza. W roku 1732 zanotowano, że we wsi osiadł sędzia.

Okres zwolnienia osadników z danin (wolnizna) zakończył się w 1737 roku. Wybrano sołtysa (przewodniczył sądowi wiejskiemu, dbał o porządek i niezkłócanie spokoju we wsi) i dwóch ławników (dla tak zwanej jurysdykcji niespornej – zbywania i obciążania nieruchomości, rozgraniczania ich, dzielenia między spadkobierców, sporządzania testamentów), sporządzono także pieczęć wsi z wizerunkiem św. Michała Archanioła i nazwą Carolusberg.

Zmiana przynależności państwowej

Po śmierci cesarza Karola VI (20.października 1740), w grudniu 1740 na Śląsk wkroczyły wojska króla pruskiego Fryderyka II, które w ciągu dwóch miesięcy 1741 roku, w tak zwanej pierwszej wojnie śląskiej, zajęły prawie cały Śląsk a później Hrabstwo Kłodzkie. Po przejęciu Śląska i ziemi kłodzkiej przez Prusaków Karłów przeszedł w posiadanie pruskiej kamery królewskiej. Trzy wojny śląskie między Austrią a Prusami charakteryzowały się częstymi zmianami losów wojennych i przynależności państwowej Śląska. Ostatecznie, po ostatniej z nich w 1763, większa część Śląska i Ziemia Kłodzka przypadły Prusom przy biernej postawie Rzeczypospolitej Polskiej.

Dalszy rozwój wsi

Do roku 1747 zasiedlono wszystkie wyznaczone parcele osiedleńcze o łącznej powierzchni 8 sznurów leśnych. W tym samym roku w stromej dolinie potoków Pośnej i Koziego powstał Mały Karłów (Karłówek, Klein Carolusberg, Leyerdorfel, Malý Karlov), jako kolonia wsi Carolusberg.

W sierpniu 1790 w Karłowie przebywał król pruski Fryderyk Wilhelm II, który wraz z oficerami oprowadzany był przez siedemnastoletniego Franza Pabla, późniejszego sołtysa. W tym czasie rozpoczęto przy pomocy saperów wytyczanie wejść na Szczeliniec Wielki, co przyczyniło się do późniejszego rozwoju turystyki Karłowie.

Wizytę królewską wspominano jeszcze w 1851 roku, kiedy rymopis Bogusz Zygmunt Stęczyński w poemacie „Śląsk i Sudety” tak komentował napis na skale Fotel Pradziadka: Fryderyk Wilhelm Drugi, król pruski z synami:

Tu monarcha się pieścił tymi kamieniami
A dogadzając ciekawie swojemu zachceniu,
Wyszedł na wierzch, dziwiąc się temu przyrodzeniu.

Leśnictwo i Nadleśnictwo w Karłowie

Leśnictwo w Karłowie utworzono dla gospodarstwa leśnego należącego do dóbr królewskich, wspomnianego po raz pierwszy w roku 1571. W roku 1813 utworzono we wsi nadleśnictwo. Dawna siedziba nadleśnictwa istnieje w Karłowie do dziś – to najokazalszy we wsi obiekt z końca XVIII. wieku z zachowanym portalem wejściowym z roku 1807, w którym mieści się ośrodek szkoleniowy Polskiego Zakładu Ubezpieczeń i trzygwiazdkowy Hotel Karłów. W drugiej połowie XIX. wieku do nadleśnictwa w Karłowie należały lasy w Górach Stołowych a także w Górach Sowich, aż po okolice Srebrnej Góry. Cały ten obszar podzielono na pięć rewirów leśnych. Jeden z nich obejmował lasy Gór Stołowych graniczące z Batorowem, Karłowem, Pasterką, Wambierzycami, Wolanami i Szczytną. Dołączono do niego też obszar chroniony Darnków. Rewir leśny Karłów w latach 1887 - 1908 obejmował 1673 hektary. W roku 1908 oprócz siedziby nadleśnictwa istniały w Karłowie też dwie leśniczówki – Północna (Karlsberg Nord, Świt - Karłow nr 32) i Południowa (Karlsberg Süd, Spiegelberg czyli Skalniak - Karłów nr 18). W latach trzydziestych XX. wieku wybudowano następną leśniczówkę (Karłów nr 15). Po II wojnie światowej Nadleśnictwo przeniesiono do Szczytnej, w Karłowie pozostawiając leśnictwa. Jednym z pierwszych polskich leśniczych w Karłowie był inż. Kazimierz Klimowicz zasłużony dla gospodarki leśnej regionu po wojnie, człowiek wielkiego charakteru i serca.

Szkoła

Pierwszy budynek szkolny powstał w 1833 roku. Znajdował się naprzeciwko obecnej kotłowni (dawniej gospoda ludowa) ośrodka wypoczynkowego Uniwersytetu Zielonogórskiego, obok sklepu spożywczego. Budynek starej szkoły rozebrano po wojnie.
Nowy obiekt szkolny w Karłowie wybudowano w roku 1928 przy drodze na Szczeliniec. Była to okazała, murowano-drewniana budowla z użytkowym dwukondygnacyjnym poddaszem, mieszcząca oprócz pomieszczeń klasowych z dużymi przestronnymi oknami, także mieszkania dla nauczycieli i woźnego. Stylem architektonicznym nawiązywała do lokalnej zabudowy. Dach budynku wieńczyła sygnaturka.